Van betalen per gebruiker naar betalen voor uitgevoerd werk

De manier waarop organisaties voor enterprise software betalen, verandert. Waar softwarekosten traditioneel grotendeels werden bepaald door het aantal gebruikers, abonnementen en afgenomen modules, worden ook het daadwerkelijke gebruik van AI, uitgevoerde acties en verbruikseenheden steeds relevanter.

Oracle en SAP laten zien hoe deze ontwikkeling vorm krijgt binnen bedrijfssoftware. AI-functionaliteit wordt steeds verder geïntegreerd in bestaande applicaties, terwijl voor bepaalde geavanceerde mogelijkheden, AI-agents en aanvullende consumptie afzonderlijke prijsmodellen gelden.

Ook Microsoft, Salesforce en Workday bieden inmiddels gebruiksgebaseerde of hybride prijsmodellen voor bepaalde AI-toepassingen. De markt beweegt daarmee niet simpelweg van betalen per gebruiker naar uitsluitend betalen per gebruik. Er ontstaat een combinatie van vaste abonnementen, gebruikerslicenties, credits en variabele kosten.

Voor CIO’s, IT-managers, procurement en finance heeft dat directe gevolgen. Een softwarecontract dat grotendeels voorspelbare maandelijkse of jaarlijkse kosten oplevert, kan aanvullende kosten introduceren zodra AI op grotere schaal wordt ingezet.

De centrale vraag is niet alleen hoeveel AI kost, maar hoe de totale softwarekosten zich ontwikkelen wanneer het gebruik groeit.

Oracle: ingebouwde AI is niet hetzelfde als onbeperkt gratis gebruik

Oracle integreert AI-functionaliteit steeds verder in Fusion Cloud Applications, waaronder ERP, HCM, SCM en CX. Een deel van de ingebouwde AI-mogelijkheden en standaardagents is inbegrepen in de betreffende abonnementen. Ook Oracle AI Agent Studio maakt deel uit van het Fusion Applications-aanbod.

Daar staat tegenover dat niet iedere AI-toepassing automatisch onder dezelfde commerciële voorwaarden valt. Voor volledig nieuwe agents, ingrijpende aanpassingen, bepaalde externe AI-modellen en premium gebruik kunnen aanvullende abonnementen of kosten gelden. De precieze voorwaarden zijn afhankelijk van de functionaliteit, de gekozen modellen en de toepasselijke overeenkomst.

Oracle beschrijft deze verschillen in de officiële documentatie over AI Agent Studio voor Fusion Applications.

Ook het inzicht in AI-verbruik krijgt een grotere rol. Oracle documenteert inmiddels mogelijkheden om AI-verbruik aan agents en toepassingen toe te schrijven en resterende AI Units te volgen. Daarmee wordt het voor organisaties belangrijker om niet alleen te weten welke functies zijn ingeschakeld, maar ook welke werkzaamheden daadwerkelijk verbruik genereren.

Voor klanten ontstaan hierdoor drie concrete aandachtspunten.

Ten eerste moet duidelijk zijn welke AI-functionaliteit al binnen het bestaande contract valt. Ten tweede moet worden vastgesteld welke aanvullende kosten kunnen ontstaan bij maatwerk, andere modellen of intensiever gebruik. Ten derde moet de organisatie kunnen controleren hoe het verbruik wordt gemeten en hoe dat wordt vertaald naar de factuur.

Een AI-agent die tijdens een pilot slechts beperkt wordt gebruikt, kan bij een brede uitrol een heel ander kostenprofiel krijgen. De kosten zijn dan niet meer uitsluitend te verklaren vanuit het aantal gebruikers, maar ook vanuit het aantal uitgevoerde acties, de gebruikte functionaliteit en de bijbehorende commerciële voorwaarden.

De belangrijkste les voor Oracle-klanten is daarom dat inbegrepen AI-functionaliteit niet automatisch betekent dat iedere toekomstige toepassing kosteloos blijft.

SAP: betalen op basis van AI Units en uitgevoerde acties

SAP maakt de verschuiving naar gebruiksgebaseerde AI-prijsmodellen expliciet met SAP Business AI.

SAP onderscheidt Basis-AI, die binnen daarvoor in aanmerking komende cloudabonnementen is inbegrepen, en Premium AI, waarvoor AI Units worden gebruikt. Deze eenheden vormen een gedeelde rekeneenheid voor verschillende premium AI-mogelijkheden.

De prijsstructuur verschilt per toepassing. Joule Agents worden afgerekend op basis van het aantal verbruikte AI Units per actie. Andere AI-functionaliteiten kunnen worden afgerekend per verzoek of verwerkt record. Voor bepaalde toepassingen, zoals Joule for Consultants, geldt juist een prijsmodel per gebruiker.

Volgens de actuele officiële SAP-prijsinformatie worden SAP’s autonome enterprise-agents in 2026 afgerekend tegen 0,02 AI Units per agentactie. Eén taak kan meerdere acties omvatten. De uiteindelijke consumptie hangt dus mede af van de complexiteit van het proces.

SAP vermeldt daarnaast dat ongebruikte AI Units na twaalf maanden vervallen. Dat maakt niet alleen het gebruik, maar ook de inkoop en planning van de benodigde capaciteit relevant.

Voor organisaties betekent dit dat het aantal medewerkers geen volledig beeld meer geeft van de toekomstige kosten. Een agent die dagelijks duizenden transacties verwerkt, heeft een ander verbruiksprofiel dan een toepassing die incidenteel wordt gebruikt.

Ook de manier waarop AI Units worden ingekocht, verdient aandacht. Wie te ruim inkoopt, loopt het risico capaciteit niet volledig te benutten. Wie te weinig inkoopt, kan aanvullende consumptie of andere commerciële consequenties tegemoetzien, afhankelijk van de toepasselijke voorwaarden.

De businesscase moet daarom verder gaan dan de aanschafprijs van een AI-oplossing. Organisaties moeten weten hoeveel acties een proces naar verwachting vereist, hoe het gebruik zich ontwikkelt bij opschaling en welke kosten ontstaan wanneer de oorspronkelijk ingeschatte capaciteit niet voldoende blijkt.

Bij SAP is de commerciële verandering daarmee concreet: naast de traditionele softwareabonnementen moeten klanten ook rekening houden met de manier waarop premium AI-gebruik wordt gemeten, ingekocht en afgerekend.

Niet alleen Oracle en SAP: een bredere verschuiving in enterprise software

De ontwikkeling beperkt zich niet tot ERP-software. Ook andere grote softwareleveranciers experimenteren met of bieden prijsmodellen waarin het gebruik van AI een rol speelt.

Microsoft biedt via Copilot Studio onder meer een pay-as-you-go-model, waarbij de kosten worden gebaseerd op het aantal verbruikte Copilot Credits. Organisaties kunnen daarnaast credits vooraf inkopen. De prijs hangt dus mede af van het gekozen model en het daadwerkelijke gebruik.

Salesforce combineert verschillende modellen voor Agentforce. Afhankelijk van de toepassing kan worden afgerekend op basis van acties, gesprekken of credits. Salesforce biedt daarnaast hybride modellen waarin vaste gebruikerslicenties samengaan met verbruiksafhankelijke kosten. De precieze meeteenheid hangt af van de gebruikte functionaliteit en overeenkomst.

Workday gebruikt Flex Credits voor bepaalde AI-agents en platformfunctionaliteiten. Klanten kopen credits in en het verbruik wordt gekoppeld aan de relevante mogelijkheden die worden gebruikt. Daarmee ontstaat een consumptiemodel dat niet uitsluitend afhankelijk is van het aantal werknemers.

Deze voorbeelden illustreren een bredere marktbeweging, maar bewijzen niet dat alle leveranciers hun traditionele gebruikerslicenties afschaffen. De ontwikkeling verschilt per product, contract en toepassing.

Wat wel verandert, is de rol van variabele consumptie binnen de totale softwarekosten. Naast vaste abonnementen kunnen aanvullende kosten ontstaan die afhangen van het volume en de aard van het AI-gebruik.

Voor enterprise-klanten maakt dat het beoordelen van softwarecontracten complexer. Het gaat niet langer uitsluitend om het aantal benodigde licenties, maar ook om de voorwaarden waaronder AI-functionaliteit mag worden gebruikt, de manier waarop verbruik wordt gemeten en de financiële gevolgen van opschaling.

Waarom AI-consumptiekosten moeilijker te voorspellen kunnen zijn

Gebruiksgebaseerde prijsmodellen zijn niet automatisch duurder dan traditionele abonnementen. Ze kunnen juist aantrekkelijk zijn wanneer organisaties flexibel willen opschalen of alleen betalen voor daadwerkelijk gebruik.

Het risico ontstaat wanneer het verbruik moeilijk te voorspellen is, de meeteenheden onvoldoende aansluiten op bedrijfsprocessen of aanvullende tarieven onvoldoende duidelijk zijn.

Neem een organisatie die een AI-agent inzet voor de verwerking van facturen. Tijdens de pilot verwerkt de agent een beperkt aantal documenten. Na een succesvolle test wordt de toepassing uitgerold naar meerdere bedrijfsonderdelen.

Het aantal menselijke gebruikers hoeft nauwelijks te veranderen, terwijl het aantal uitgevoerde acties sterk kan toenemen. Als de kosten gekoppeld zijn aan die acties, verandert ook het financiële profiel van de oplossing.

Daarbij kunnen meerdere agents achtereenvolgens onderdelen van hetzelfde proces uitvoeren. De totale consumptie is dan niet altijd eenvoudig af te leiden uit het aantal medewerkers of het aantal initiële aanvragen.

Ook de businesscase verdient kritische aandacht. Wanneer AI werkzaamheden sneller uitvoert, betekent dat niet automatisch dat de organisatie evenveel geld bespaart. De productiviteitswinst moet worden vertaald naar bijvoorbeeld lagere operationele kosten, vermeden externe uitgaven of aantoonbaar extra capaciteit.

Tegelijkertijd kan een leverancier aanvullende kosten rekenen voor het uitgevoerde werk. De organisatie moet daarom beoordelen welk deel van de gerealiseerde efficiëntiewinst uiteindelijk daadwerkelijk financieel voordeel oplevert.

Productiviteitswinst is niet hetzelfde als kostenbesparing. Juist daarom moeten de verwachte AI-consumptiekosten vanaf het begin onderdeel zijn van de businesscase.

De gevolgen voor budgettering, procurement en software asset management

De verschuiving naar hybride prijsmodellen vraagt om een andere manier van softwarekostenbeheer.

Budgettering en forecasting

Een begroting die uitsluitend is gebaseerd op het aantal medewerkers en vaste abonnementen, geeft mogelijk geen volledig beeld van de toekomstige kosten. Organisaties hebben scenario’s nodig waarin verschillende gebruiksniveaus worden doorgerekend, van een beperkte pilot tot grootschalige productie.

Inzicht in verbruik

Technische verbruikseenheden moeten worden vertaald naar financiële en operationele informatie. Wat kost het verwerken van een factuur, het afhandelen van een klantvraag of het uitvoeren van een complete workflow? Zonder die vertaalslag is het moeilijk om kosten te vergelijken en de businesscase te bewaken.

Contractuele bescherming

De definities van factureerbaar gebruik, aanvullende tarieven, prijsaanpassingen en rapportageverplichtingen verdienen expliciete aandacht. Ook moet duidelijk zijn welke mogelijkheden er zijn om verbruik te begrenzen en wat er gebeurt wanneer vooraf ingekochte credits niet volledig worden benut.

Niet iedere leverancier biedt standaard dezelfde mogelijkheden. Juist daarom zijn deze onderwerpen relevant bij contractanalyse en onderhandeling.

Licentieoptimalisatie

AI maakt het bestaande licentiebeheer niet overbodig. Organisaties moeten blijven onderzoeken welke gebruikerslicenties noodzakelijk zijn en welke functionaliteit al in bestaande abonnementen is inbegrepen. Tegelijkertijd moeten aanvullende AI-kosten worden meegenomen in de totale beoordeling van het softwareportfolio.

Governance en eigenaarschap

IT kan verantwoordelijk zijn voor het beheer van AI-toepassingen, terwijl de business het gebruik stimuleert en procurement de contractvoorwaarden onderhandelt. Zonder duidelijke afspraken over budgetten, verbruik en verantwoordelijkheden kan de operationele waarde van een toepassing groter lijken dan het uiteindelijke financiële voordeel.

Deze risico’s zijn beheersbaar, maar vereisen dat kostenbeheersing onderdeel wordt van de implementatie en niet pas begint wanneer de eerste onverwacht hoge factuur verschijnt.

Wat organisaties nu moeten doen

Voor organisaties die Oracle, SAP of andere enterprise software met AI-functionaliteit gebruiken, begint de aanpak bij een analyse van de bestaande contractuele positie.

Breng eerst in kaart welke AI-mogelijkheden al zijn inbegrepen, welke aanvullende abonnementen of credits nodig zijn en welke verbruiksregels van toepassing zijn. Vergelijk die voorwaarden vervolgens met de verwachte volumes en bereken wat er gebeurt bij verschillende gebruiksscenario’s.

Neem daarbij niet alleen de gepubliceerde prijzen mee, maar ook bestaande kortingen, volumeverplichtingen, contractlooptijden en de voorwaarden voor aanvullende consumptie.

Bij Oracle verdient het onderscheid tussen inbegrepen standaardfunctionaliteit, maatwerkagents en aanvullende AI-modellen bijzondere aandacht. Bij SAP moeten onder meer het verbruik van AI Units, de geldigheidsduur van credits en de tarieven voor verschillende AI-toepassingen worden beoordeeld. Bij Microsoft en andere leveranciers kunnen weer andere meeteenheden en contractuele voorwaarden gelden.

Onderzoek vervolgens welke afspraken nodig zijn om het financiële risico te beperken. Denk aan inzichtelijke verbruiksrapportages, waarschuwingen bij vooraf bepaalde drempels, overeengekomen tarieven, passende volumestaffels en duidelijke voorwaarden voor aanvullende consumptie.

Maak ten slotte één integrale businesscase waarin de bestaande softwarekosten, de aanvullende AI-consumptie en de werkelijk te realiseren besparingen samenkomen.

Zo wordt niet alleen duidelijk wat een AI-toepassing kost, maar ook onder welke voorwaarden deze financieel aantrekkelijk blijft wanneer het gebruik groeit.

Conclusie: grip op AI-kosten begint bij inzicht en contractuele controle

De opkomst van AI-agents verandert de manier waarop enterprise software waarde levert én hoe leveranciers die waarde kunnen afrekenen. Oracle en SAP laten zien dat gebruikersabonnementen steeds vaker samengaan met aanvullende prijsmodellen op basis van acties, verzoeken, credits of ander gebruik.

Ook Microsoft, Salesforce en Workday bieden vormen van hybride of gebruiksgebaseerde prijsstelling. De markt beweegt daarmee richting een grotere variatie aan commerciële modellen, niet naar één universeel alternatief voor gebruikerslicenties.

Voor organisaties betekent dit dat softwarekosten minder volledig kunnen worden verklaard vanuit het aantal gebruikers alleen. De omvang en aard van het AI-gebruik, de gekozen functionaliteit en de contractvoorwaarden spelen eveneens een rol.

De financiële waarde van AI hangt daarom niet alleen af van wat de technologie kan uitvoeren, maar ook van de prijs die de organisatie voor dat werk betaalt.

BeSharp Experts helpt organisaties de commerciële en contractuele gevolgen van nieuwe softwareprijsmodellen te beheersen. Met onafhankelijk advies over softwarelicenties, contractanalyse en het voeren van contractonderhandelingen ondersteunen wij CIO’s, IT-managers en procurementteams bij het optimaliseren van hun licentiepositie, het beheersen van verbruiksrisico’s en het realiseren van betere prijzen en contractvoorwaarden. Daarbij vertegenwoordigen wij uitsluitend de belangen van de klant, van de eerste analyse tot en met de daadwerkelijke onderhandelingen met de softwareleverancier.

Wilt u weten wat de nieuwe prijsmodellen betekenen voor uw Oracle- of SAP-contracten? Neem contact op met BeSharp Experts voor een onafhankelijke beoordeling van uw softwarekosten en contractuele positie.

Veelgestelde vragen

Wat verandert er aan de manier waarop enterprise software wordt afgerekend?

Naast vaste abonnementen en gebruikerslicenties worden voor bepaalde AI-toepassingen ook gebruiksgebaseerde prijsmodellen toegepast. Daarbij kunnen acties, verzoeken, verwerkte records of credits bepalend zijn voor de kosten. De precieze structuur verschilt per leverancier en product.

Stappen Oracle en SAP volledig over op betalen per gebruik?

Nee. Beide leveranciers combineren verschillende prijsmodellen. Oracle biedt onder meer AI-functionaliteit die binnen bepaalde Fusion Applications-abonnementen is inbegrepen, naast aanvullende mogelijkheden waarvoor andere voorwaarden kunnen gelden. SAP combineert inbegrepen Basis-AI met Premium AI op basis van AI Units en hanteert voor sommige toepassingen nog steeds een prijs per gebruiker.

Waarom kunnen AI-toepassingen tot onverwachte kosten leiden?

Het gebruik kan groeien zonder dat het aantal menselijke gebruikers evenredig toeneemt. Wanneer de kosten afhankelijk zijn van acties, verzoeken of andere verbruikseenheden, kan grootschalige inzet leiden tot hogere uitgaven dan tijdens een pilot werd verwacht. Monitoring, scenarioanalyses en contractuele afspraken helpen dit risico te beheersen.

Zijn gebruiksgebaseerde prijsmodellen altijd duurder?

Nee. De financiële uitkomst hangt af van het gebruik, de tarieven, de contractvoorwaarden en de gerealiseerde bedrijfswaarde. Een flexibel prijsmodel kan voordelig zijn, maar vraagt wel om voldoende inzicht in het verwachte verbruik en de gevolgen van opschaling.

Hoe kunnen organisaties grip houden op AI-consumptiekosten?

Begin met een inventarisatie van bestaande contracten en inbegrepen functionaliteit. Bereken vervolgens verschillende gebruiksscenario’s, controleer de voorwaarden voor aanvullende consumptie en richt rapportage en budgetbewaking in. Neem ook prijswijzigingen, credits en mogelijkheden om verbruik te begrenzen mee.

Wanneer is onafhankelijk advies over softwarekosten zinvol?

Onafhankelijk advies is met name relevant bij contractverlengingen, nieuwe AI-implementaties, toenemende verbruiksafhankelijke kosten of onduidelijkheid over inbegrepen functionaliteit. Een onafhankelijke analyse helpt organisaties hun commerciële positie te beoordelen voordat zij zich voor langere tijd vastleggen.